Compostela.nl
Hoofdmenu
Haiku
|
Velden geel koolzaad; de maan staat in het oosten, de zon in 't westen (Buson) |
Wie zit erachter?
Jeroen Gooskens is mijn naam, geboren in 1941 en getogen in Eindhoven. In 1958 ingetreden bij de augustijnen en na studies filosofie en theologie in 1965 priester gewijd. Daarna studie psychologie aan de universiteit in Utrecht.
Gedicht
|
Langs de jaren voordien gaat zijn tocht. |
| Boekbesprekingen |
|
|
Wie op zijn tocht naar Santiago in het oude klooster van San Zoilo in Carrión de los Condes heeft rondgekeken, weet dat een gemiddeld huis te klein is om alle Santiagoboeken te bergen. Elke hang naar volledigheid is mij dan ook vreemd, ik maak een persoonlijke keuze waarbij ik door de bomen het bos wil laten zien. Geschiedenis en kunst, kelten en de heilige graal, christenen en Cluny, dromen en daden. Wie alles wil lezen gaat nooit op pad; maar wie onderweg het wonder heeft ervaren, raakt er nooit over uitgelezen.
Algemeen
| Georgiana Goddard King, The Way of Saint-James, 1920 |
|
|
|
| Lees verder... |
Deze Amerikaanse kunsthistorica schreef begin twintigste eeuw een indringende klassieker over allerlei aspecten van de pelgrimage naar Santiago; zij wijdde er jaren van haar leven aan. Het boek (drie delen) is recent herdrukt en via internet nieuw verkrijgbaar, soms ook antiquarisch. Wie het lezen wil, kan dat in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag doen; maar ook thuis achter het eigen beeldscherm is een mogelijkheid, want het boek is in zijn volle omvang gedigitaliseerd en via internet te raadplegen. Voor verdere informatie zie het | Europalia 85, Santiago de Compostela, 1000 jaar Europese bedevaart, Gent 1985 |
|
Er is een Nederlandstalige en een Franstalige uitgave van dit boek, dat als tentoonstellingsgids bij de Europalia 1985 in Gent werd uitgegeven. Nog steeds is het boek her en der verkrijgbaar, momenteel ook bij het Genootschap van Sint Jacob in Utrecht. Het boek biedt een mooi overzicht over diverse culturele en historische achtergronden en besteedt uitgebreid aandacht aan het kunstaspect. Prachtige afbeeldingen op dik papier maken deze uitgave extra de moeite waard. |
Culturele en kunsthistorische achtergronden
| J. van Herwaarden, diverse uitgaven |
 Een van die uitgaven (O Roemrijke Jacobus, ISBN 9064160473) is een eigentijdse uitgave van de oude, middeleeuwse pelgrimsgids, die deel uitmaakte van de Codex Calixtinus - waarschijnlijk van de hand van Aimeri Picaud
|
| Mireille Madou, diverse uitgaven |
 Van deze schrijfster onder andere: Het verhaal van de heilige Jacobus, 1991 en Santiago de Compostela, De apostel van het Westen in beeld en verbeelding, 2004 Niet alleen stond Madou aan de wieg van het Nederlangs Genootschap van Sint Jacob, als kunstkenner leert zij ons kijken naar allerlei wondere afbeeldingen van San Iago in Spanje en ver daarbuiten. Een gelukkig huwelijk van wetenschappelijke expertise en enthousiaste betrokkenheid. |
| Walter Starkie, The Road to Santiago, 1957 |
|
ISBN 263042461; 339 pag. Engelstalige klassieker uit 1957, waarin allerlei aspecten van de pelgrimstocht aan bod komen. De cultuurhistorische achtergronden in het eerste deel, het eigentijdse pelgrimeren in het tweede deel. De schrijver is breed georiënteerd en zeer belezen, het boek blijft door zijn brede inhoud, prettige schrijfstijl en overzichtelijke index een aanrader. |
| Helmut Domke, Spaniens Norden |
|
Geen wandelboek, maar wel een zeer gedocumenteerd en informatief Duitstalig boek over allerlei culturele en (kunst)historische achtergronden van Noord-Spanje in het algemeen en de weg naar Santiago in het bijzonder. |
ISBN 3791302809; 511 pag.
| Louis Charpentier, Spanje het geheim van de pelgrimsroutes |
|
Magisch reizen.
Over de Keltische en nog oudere achtergronden van de weg naar de sterren, runen en mythen die verwijzen naar de oudste westerse mystiek. Doolhof en ganzenvoet, het geheim van de graal en het verzonken Atlantis. Speculatief, maar voor liefhebbers van het genre zeker intrigerend. |
Literatuur
| Cees Nooteboom, De omweg naar Santiago |
 Over cultuur, geschiedenis en levenswijze in Noord-Spanje. Nooteboom is zelf dan wel geen wandelaar, maar schitterend schrijven kan hij wel. 412 pag.; ISBN 9025400434 |
| Paulo Coelho, De alchemist |
 New-age-goeroe Paulo Coelho schreef over zijn camino naar Santiago "De weg van het zwaard", maar veel minder gekuntseld en poëtischer is De Alchemist, waaruit ik een paar citaten laat volgen: 140 pag.; ISBN 9029508981 |
|
| Lees verder... |
Pelgrimsverhalen
| Kees van Luyn, Het graanvogeltje |
 In al zijn ontwapenende eenvoud nog steeds een van mijn favoriete boekjes over pelgrimeren. Geen wetenschappelijk betoog, geen zwaarwichtige theorie, geen moeilijke woorden. In korte impressies een persoonlijke weergave van wat pelgrimeren met een mens doet. Autovaart vertraagd tot het ritme van de eigen voetstappen, jezelf ervaren als een druppel in de rijke stroom van het leven, schoonheid buiten en dankbaarheid binnen, alleengang en ontmoeting, verwondering, verlangen en vrede. Daar wordt een mens stil van. 48 pag.; ISBN 9064162581 |
| Hans Annink, Een late pelgrim op de melkweg |
|
ISBN 9029706163; 110 pag. |
Voor de grote golf uit die de laatste 15 jaar door Noord-Spanje spoelt, liep deze Nederlandse pelgrim vanuit Enschedé naar Santiago en weer terug. In eigen beleving dus wel een late pelgrim, maar gezien wat er zou volgen een vroege voorganger en alleen daarom al lezenswaard. Maar zijn eenzame ervaringen op de camino francés zijn écht verleden tijd.
| Herman Vuijsje, Pelgrim zonder God |
 Ook deze wandelaar was de grote stroom voor, en bovendien liep hij in 1989 tegen de keer in van katholiek Santiago naar goddeloos Amsterdam. Maar ook de relativerende moderne journalist wordt geraakt door de ziel van de weg, en jaren ná dit makkelijk leesbare wandelboek loopt hij alsnog vanuit huis als pelgrim naar SantiagoISBN 9025468640, 234 pag. |
| Rieter, Pelgrimeren, lopend stil staan |
 Drieëntwintighonderd kilometers bieden de schrijfster alle tijd om stil te staan. Stok en schelp, kruisen en kerken, zon en regen, wind en levensadem, alles geeft te denken over zijn en zin. 136 pag.; ISBN 9073798361
Het zijn meditatieve overpeinzingen die niets opleggen en niemand willen bekeren, maar die wel de lezer raken door hun directheid en wezenlijke eenvoud. Teleurstellingen en geluk, geven en ontvangen, zekerheden en contrasten, het leven zelf presenteert zich aan een mens onderweg naar Santiago. Daar wordt niet alleen de wandelaar rijker van die veel ziet en bespiegelt, maar ook de lezer die met haar mee gaat kijken en peinzen. |
| Hans Burgman, Losgelopen woorden |
 Tussen allerlei sympathieke reisverhalen die naar Santiago kabbelen zonder de lezer buiten de eigen kring van de schrijver bijzonder te raken, heb ik een bloem mogen plukken. De “Losgelopen woorden” van Hans Burgman vormen niet alleen een uniek reisverhaal, het innerlijk landschap dat hij beschrijft zet je als lezer aan het denken. 284 pag.; ISBN 90 304 09932 |
|
| Lees verder... |
| Jean Bolen, Op weg naar Avalon |
|
Zeer persoonlijk boek van een bijzondere Amerikaanse vrouw en psychiater over een tocht die niet naar Santiago voert. Toch de moeite waard voor wie geïnteresseerd is in de zoektocht naar de heilige graal, vrouwenmysteries en westerse mystiek. ISBN 9060699629, 230 pag. |
| Jean-Marc Labrêche, Les pas... sages dún pèlerin |
|
Franstalig boekje van een Canadese pelgrim. Stilte, ontmoetingen, reflecties. Het is maar een trits trefwoorden, maar ze geven wel aan wat de schrijver dagelijks gaande en bezig houdt. Geen diepgravende of literaire pretenties, wel authentiek en herkenbaar, jammer genoeg een beetje braaf. ISBN 2890746666, 206 pag. |
| Hans Rottier, Niet naar Santiago en weer terug |
|
Het boek is niet in de boekhandel, wel bij de schrijver zelf verkrijgbaar: http://nietnaarsantiago.nl. |
Eigenwijs wandelverslag van een land- en tijdgenoot die zich geen pelgrim wil noemen, maar wel 3500 kilometer wandelend door Europa nadenkt over geschiedenis en toekomst, over waarden en waarheid, over religie en macht, over zin en zijn. Wat mij betreft dus toch een echte pelgrim, al blijft hij ook een onverbeterlijke mopperaar.
| Hape Kerkeling, Ik ben er even niet |
 De Duitse Paul de Leeuw te voet naar Santiago. Die verrassende combinatie actualiseert in Duitse dreven het thema pelgrimeren en promoveert de pennenvrucht van Hape Kerkeling tot bestseller. Vol verwachting klopt dus mijn hart als ik het boek opensla om het, een dag later en 333 bladzijden verder,met gemengde gevoelens weer dicht te doen. ISBN: 789079001200. |
|
| Lees verder... |
Spirituele achtergronden
| S. O'Reilly, Pilgrimage, adventures of the spirit |
|
Het Engelstalige boek laat zien hoezeer pelgrimeren een rol speelt in verschillende culturen en religies. Zoeken met een open hart, deemoed en dankbaarheid, gastvrijheid en ontmoeting, het zijn en blijven indringende ervaringen op de hedendaagse camino. |
ISBN 1885211562; 274 pag.
| S.Coleman, Pilgrimage, past and present in the world religions |
|
Dit Engelstalige werk staat is de vrucht van een interdisciplinaire conferentie anno 1988 in Londen, waar pelgrimeren het centrale thema was waarover historici, geografen, antropologen en theologen hun licht lieten schijnen. Het boek is interessant maar niet aanstekelijk: ik althans las het gaandeweg meer met mijn hoofd dan met mijn hart. Degelijke maar droge kost, wetenschappelijk verantwoord, goed gedocumenteerd, mooi uitgegeven, voorzien van een uitgebreid notenapparaat en bibliografie. Al met al een degelijke illustratie van pelgrimeren als fenomeen van alle tijden en alle gezindten. |
ISBN 0674667662; 240 pag.
| Camino de Santiago, Viaje al interior de uno mismo |
|
Geschreven door José Antonio Garcia-Monge en Juan Antonio Torres Prieto. De twee schrijvers vullen elkaar wonderwel aan. In het eerste deel is het de psycholoog José Antonio die de wandelaar gidst op de ontdekkingsreis naar het eigen zelf: "want wat baat het de mens op reis te gaan als hij niet ook innerlijk op zoek gaat?" Als gids maakt hij gebruik van westerse kennis en oosterse wijsheid, van gezond verstand vooral. Elke zin is een oproep om de tocht naar Santiago niet domweg als een toeristisch uitje, een sportieve prestatie of een kunstreis te beleven, maar om er een echte camino van te maken: een zoektocht die het lichaam traint en de geest bevrijdt. De tweede schrijver is Juan Antonio; monnik in Silos was hij, ervaren pelgrim op de camino francés van Pyreneeën naar Santiago, kenner en beoefenaar van de innerlijke zoektocht naar de Ander. In een geestelijke geografie onderscheidt hij aan de hand van de landschappen vier fasen in de tocht: het gebergte van de Pyreneeën als symbool van het oorspronkelijke paradijs en het eerste enthousiasme, de afdaling naar de vallei van de Ebro als symbool van loslaten en nederigheid, de monotone Castiliaanse hoogvlakte als symbool van beproeving en uithoudingsvermogen, en tenslotte de vreugdevolle opgang langs de Monte Irago naar het wenkende doel, de Portico de la Gloria, eindpunt dat geen eindpunt is (want zoals Augustinus zegt: “wat anders kan ons einddoel zijn dan het koninkrijk dat geen einde kent?”)Voor wie dit boekje naar meer smaakt verwijs ik naar het prachtige Spaanstalige werk van Juan Antonio Torres Prieto, Jesús el peregrino, ISBN 8479143924. Helaas is dit werk moeilijk verkrijgbaar, zelf vond ik het na vele omzwervingen uiteindelijk in Rabanal, waar de schrijver zich als monnik langs de camino gevestigd heeft. Klik hier voor een uitgebreide boekbespreking in de Jacobsstaf nr. 49
|
ISBN 843301384X; 149 pag.
| Ton Lemaire, Met open zinnen |
 Pelgrim avant-la-lettre is Lemaire, want het woord pelgrimeren komt in het hele boek niet voor. Het is een essay over de verhouding van de mens tot de natuur, het landschap en de aarde. De schrijver is antropoloog en filosoof, en als zodanig kan hij
allerlei moderne ontwikkelingen systematisch analyseren. Dat doet hij
overtuigend en meeslepend. Hij beschrijft de eenzijdigheden van
wetenschap en techniek, de gevaren van onze hedendaagse
consumptiemaatschappij. Hij pleit voor een herontdekking van de aarde
en een spirituele, ecologische en poëtische omgang met de wereld. Ik
citeer de prachtige slotalinea:"Wanneer de Sirenenzang van vooruitgang, groei en consumptie ons niet meer kan verleiden, kunnen we misschien weer de zang van de aarde vernemen.  Want morgen zal in ieder geval een nieuwe dageraad
gloren, zal de wereld opnieuw worden geboren, zullen miljarden
organismen verschijnen en andere verdwijnen, zullen bloemen zich openen
voor het zonlicht, vogels langs de hemel trekken en bomen doorgaan te
wortelen. De stroom van het leven zal verder vlieten, tijdloos, duister
en met onweerstaanbare kracht."
|
| De ware verhalen van een Russische pelgrim |
| Zeker niet eigentijds, dit boekje van een Russische asceet en mysticus die bedelend en biddend onderweg is met het Jezusgebed (de Philokalia) in zijn hart. Ook West-Europa heeft in de persoon van Benoit Labre een pelgrim die laat zien dat ons hedendaagse afzien maar kinderwerk is (lees hiervoor Emile Erens, De heilige pelgrim). Voor meer eigentijdse boeken over pelgrimeren vanuit een bijbels perspectief zie onder meer Herman Andriessen (o.a. Pelgrimsnotities) en Herman Post (Te voet naar Rome). |